werkgroep Laaggeletterdheid

Beter begrijpelijke patiënteninfor-matie

In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Ook in het ziekenhuis kom je dus patiënten tegen die laaggeletterd zijn. Als mProve ontwikkelen we gezamenlijk middelen om de moeilijk begrijpelijke medische informatie toegankelijk te maken voor laaggeletterden.

Laaggeletterden testen beeldverhalen mProve ziekenhuizen

'Je hebt niet die blik die iemand die laaggeletterd is heeft'

Speciaal voor laaggeletterden hebben de vijf mProve ziekenhuizen een beeldverhaal 'Nuchter zijn voor een operatie' ontworpen en zijn ze bezig met het ontwikkelen van een beeldverhaal 'CT-scan' en 'MRI-scan'. De mProve werkgroep Laaggeletterdheid werkt hierbij samen met Maartje Kunen, medisch illustrator. ‘Met deze beeldverhalen bereiden mensen zich voor op een onderzoek of operatie. Om zeker te weten dat zij de verhalen goed begrijpen, hebben we ze laten testen door expertisecentrum Pharos. Zij zijn bedreven in het ontwikkelen en testen van materialen voor deze doelgroep’, zegt Clarissa Kwaijtaal van de mProve werkgroep Laaggeletterdheid.

Clarissa was een middag bij het testen aanwezig en zag dat per testpersoon of taalambassadeur een uur wordt uitgetrokken om een beeldverhaal plaatje voor plaatje en tekstje voor tekstje door te nemen. Uit de test bleek onder meer dat het gebruik van een tijdlijn niet duidelijk is. Gaat het hier om zes uur ’s ochtends of om zes uur wachttijd? Ook het ziekenhuis symbool werd niet door iedereen herkend.

Nog veel ruis

Wat verder opviel is dat laaggeletterden tekst heel letterlijk nemen. Eén van de testpersonen stopte met lezen bij een retorische vraag. Hij ging eerst de vraag beantwoorden voordat hij verder las. ‘Vooraf hadden we het idee dat we het al best goed deden, maar er bleek nog veel ruis te zijn. Je hebt niet die blik die een laaggeletterde heeft.’

Uitdaging

Als uitdaging noemt Clarissa dat de boodschap die je wilt overbrengen in een beeldverhaal regelmatig complex is, maar tegelijkertijd gevat moet worden in niet te veel plaatjes en niet te veel tekst. ‘100% informatief kun je niet zijn, je moet je afvragen wat echt belangrijk is. Schrijven voor laaggeletterden is echt wat anders dan eenvoudig Nederlands gebruiken. Je moet het zodanig formuleren dat ze het zelf tot zich kunnen nemen en begrijpen’, zegt Clarissa.

Laaggeletterden kijken anders

Mensen die laaggeletterd zijn bekijken een afbeelding heel letterlijk. Daarom is het belangrijk om alle overbodige details weg te laten. Pakkend voorbeeld is een afbeelding die een arts/patiëntgesprek aan tafel voorstelde. Als aankleding was er een bos bloemen op de tafel getekend. Bij het testen van dit beeld maakten de laaggeletterden vooral opmerkingen als ‘wat een mooie bos bloemen’ of ‘ik heb zelf nog nooit zo’n grote bos gekregen'. De bloemen bleken erg af te leiden van de eigenlijke boodschap van de afbeelding.

Wat doet die fles in de lucht?

Maar wat zijn te veel details? Soms kun je te ver gaan met het weglaten van details. Testen blijft echt nodig, ook als je ervaring hebt met de doelgroep laaggeletterden. Als voorbeeld noemt Clarissa Kwaijtaal een plaatje uit het beeldverhaal CT-scan. Op een van de afbeeldingen staat een mevrouw die in een stoel zit en een infuus krijgt. De infuusstandaard was niet ingetekend. Dat bleek erg af te leiden. Testpersonen vroegen zich af wat die zak daar in de lucht deed.

En nu?
Pharos heeft een adviesrapport uitgebracht waarin alle feedback is verzameld. Naast de eerdergenoemde voorbeelden, is het advies om de afgebeelde persoon neutraler te maken qua gender en leeftijd. Clarissa: ‘Wij zullen in de toekomst nieuwe beeldverhalen opnieuw voorleggen aan laaggeletterden, maar voor nu kunnen we verder. De geteste beeldverhalen gaan we dit jaar nog wijzigen en afronden.’

Werkgroep Laaggeletterdheid

Heb je vragen over de beeldverhalen of wil je een onderwerp inbrengen dat geschikt is als beeldverhaal? Neem dan contact op met het lid van de werkgroep binnen jouw ziekenhuis:

  • Jacqueline Blase, Albert Schweitzer ziekenhuis
  • Monique de Haan, Isala
  • Clarissa Kwaijtaal, Jeroen Bosch Ziekenhuis
  • Lisette Vorselman, Máxima MC
  • Jackie Pals, Rijnstate

Met algoritmes verbeteren we de zorg